Mantelzorg in de schaduw: "Mensen denken soms dat ik dingen verzin"
Vandaag is het dag van de mantelzorger. Een dag om even stil te staan bij wat ze voor ons betekenen, dat kan nooit onderschat worden. Mantelzorgers dragen een enorme verantwoordelijkheid, maar hun inzet en de noden die daarbij komen kijken, blijven nog te vaak onderbelicht. Binnen Similes weten we al langer dat de zorglast voor families van mensen met een psychische kwetsbaarheid ongewoon groot is. De anonieme getuigenis van Sara* maakt de realiteit achter de statistieken pijnlijk en tegelijkertijd herkenbaar tastbaar.
De onzichtbare strijd van Sara
Sara is mantelzorger voor haar partner, die de diagnose Borderline heeft. Hoewel ze zich dag in, dag uit inzet, voelt ze zich in haar rol vaak onzichtbaar. Omdat de psychische problemen van haar partner voor de buitenwereld niet altijd even evident zijn, stuit ze geregeld op onbegrip. "Mijn omgeving snapt mijn rol vaak niet. Mensen zeggen vaak dat ik moet laten weten als het me allemaal te veel wordt. Wanneer ik het dan laat weten, is er weinig begrip" Sara pauzeert even "Er zijn er die de situatie niet goed snappen. Een aantal doen alsof ze het snappen, maar achteraf krijg ik soms te horen dat ze denken dat ik zaken verzin. Wat ik meemaak, kan je met de beste wil van de wereld niet verzinnen."
Dit gevoel van onbegrip weegt zwaar. Voor een partner zorgen vraagt veel, maar het voortdurend moeten verdedigen of uitleggen van de situatie maakt de draaglast nog een stuk zwaarder.
Wat ik meemaak, kan je met de beste wil van de wereld niet verzinnen. - Sara
Wat de cijfers ons vertellen over mentale druk
De gevoelens van eenzaamheid en onzichtbaarheid en onbegrip waar Sara over spreekt, zijn helaas geen uitzondering. Verschillende studies en bevragingen bevestigen de zware emotionele tol die mantelzorgers ervaren:
- Sterke eenzaamheid: Mantelzorgers voelen zich significant meer eenzaam dan mensen die geen mantelzorg verlenen.
- Hogere eenzaamheidsscores bij psychische kwetsbaarheid: Een Europese EUFAMI-studie toont aan dat de gemiddelde eenzaamheidsscore bij mantelzorgers in de geestelijke gezondheidszorg 5.88 bedraagt, terwijl dit bij de algemene Europese bevolking slechts tussen de 3 en 4 ligt.
- De impact van samenwonen: Sara deelt haar leven en huis met haar partner. Cijfers tonen aan dat het samenwonen met een persoon met een psychische kwetsbaarheid de ervaring van eenzaamheid nog verder versterkt. Daarnaast wordt informele zorg in de praktijk ook het vaakst verleend aan een ouder of de eigen partner.
- Kwaliteit van leven onder druk: De levenskwaliteit van mantelzorgers daalt aanzienlijk, zeker voor wie met de zorgontvanger samenwoont (gemiddelde score van 56,17%). Opvallend is dat deze score voor levenskwaliteit het allerlaagst is wanneer er, net zoals in de situatie van Sara, gezorgd wordt voor iemand met een persoonlijkheidsstoornis (of een eetstoornis).
- Emotionele belasting: Uit de Vlaamse Zorgenquête (2021) blijkt bovendien dat de emotionele belasting sterk doorweegt. Een groter aandeel van de mantelzorgers (55,5%) geeft aan dat de hulp emotioneel belastend is, wat veel hoger ligt dan de ervaren fysieke belasting (29,3%).
Erkenning en steun bij Similes
Naast de mentale en emotionele impact kampen veel mantelzorgers ook met een tekort aan formele ondersteuning. Slechts een kleine minderheid wordt formeel gesteund, en slechts 23% geeft aan dat hun zorgbehoeften ooit goed in kaart werden gebracht.
Net daarom is lotgenotencontact van onschatbare waarde. Een groep mantelzorgers vindt uiteindelijk de weg naar lotgenotengroepen. Ook voor Sara was dit een belangrijk keerpunt. Bij Similes vond ze wél de steun en erkenning die in haar dagelijkse omgeving vaak ontbrak. "Daar waar mijn omgeving vaak vervreemd lijkt van mij, vond ik in een online lotgenotencontact mensen die me wél begrepen. Dat was voor mij dan weer bevreemdend. Ik ben die avond wenend van opluchting in mijn bed gekropen." Door inmiddels al een aantal keer deel te nemen aan een online lotgenotencontact, vond ze een veilige plek. Daar hoeft ze niets uit te leggen of te verantwoorden, en beseft ze dat haar onzichtbare strijd wel degelijk gezien en begrepen wordt door mensen die hetzelfde doormaken.
