Als hulpverlener

Uit de vele verhalen van onze leden weten we dat de communicatie tussen hulpverlening en familie vaak tekort schiet. Samen met partnerorganisaties (Uilenspiegel vzw, Psytoyens asbl, LUCAS KULeuven, Similes francophone, AIGS asbl) hebben we aanbevelingen opgesteld die hulpverleners kunnen helpen om in te zetten op participatie en communicatie. En warme aanrader voor alle professionals in zorg.

Onthaal

Patiënten en hun familieleden krijgen doorgaans onvoldoende informatie tijdens hun eerste contacten met hulpverleners. Onze eerste aanbeveling gaat over de uitbouw van een kwaliteitsvol onthaal waarbij de professionals voldoende tijd voorzien, voldoende en aangepaste informatie geven en rekening houden met de noden en wensen van de patiënt én de familieleden. Het onthaal in een organisatie/dienst kan (maar moet niet) aangeboden worden door een lid van het patiëntencomité of een ervaringsdeskundige. Brochures, brieven en dergelijke worden helder en begrijpelijk opgesteld. Patiënten, familie en vertegenwoordigers kunnen ingeschakeld worden om de taal en duidelijkheid op voorhand te bekijken. Men kan eventueel een woordenlijst met moeilijke begrippen toevoegen. Binnen zorgnetwerken wordt best een overzicht opgesteld van alle diensten/organisaties met hun doelen en methodes. Dit zorgt ervoor dat patiënten zich beter kunnen oriënteren en het netwerk beter kunnen inschakelen. Elk personeelslid dat in contact komt met familie moet een positieve en niet-discriminerende basishouding aannemen. We raden aan om hiervoor voldoende vormingen aan te bieden en om in intervisie te voorzien.

Communicatie Hf

Participatie

Patiënten en familieleden worden door hulpverleners niet genoeg aangespoord om te participeren in de begeleiding. Dat kan beter door de patiënt vanaf de start en tijdens de begeleiding aan te moedigen om te participeren in beslissingen over zijn zorg. Dit is evengoed van toepassing voor familieleden. Indien de patiënt een vertrouwenspersoon heeft aangeduid, moet deze actief betrokken worden bij de begeleiding. Het is ook belangrijk om de mening en noden van patiënten en familieleden te bevragen en om er rekening mee te houden. Tijdens de ondersteuning of op momenten van crisis ondervinden patiënten en familie vaak moeilijkheden om hun noden te uiten. Hulpverleners vragen best op regelmatige basis of men nog akkoord is met de gang van zaken. Elke patiënt moet ook op de hoogte gesteld worden van zijn recht om het patiëntendossier in te kijken.

Vertrouwenspersoon

Patiënten die graag ondersteund worden wanneer ze een afspraak hebben met hun bewindvoerder, een arts, in het ziekenhuis, … kunnen een vertrouwenspersoon aanduiden. Dit gebeurt echter weinig in de praktijk. De mogelijkheid om een vertrouwenspersoon aan te duiden, kan beter worden bekendgemaakt. Patiënten kunnen beter worden geïnformeerd over de meerwaarde van dit aanbod. Wanneer patiënten een beroep doen op een vertrouwenspersoon, verdient het aanbeveling om dit te laten weten aan al de hulpverleners. 

De werking van diensten

Het verdient aanbeveling om met patiënten en familieleden ook in dialoog te gaan over de werking van de voorziening of dienst. Dit met het oog op kwaliteitsverbetering. Dit kan bijvoorbeeld via de oprichting van een patiënten- en familieraad in de dienst, de organisatie of het zorgnetwerk.  Tijdens uitwisselingsmomenten kunnen patiënten en familieleden ideeën en meningen uitwisselen. Zo krijgen ze de kans om hun ervaringen onder woorden te brengen, om verantwoordelijkheid op te nemen, en van betekenis te zijn voor de hulpverlening. Het verslag van dit overleg wordt dan ook best overgemaakt aan de directie en professionals. Aanvullend kan een ‘algemene vergadering’ georganiseerd worden. Die biedt patiënten, familieleden en professionals de kans om constructief ervaringen uit te wisselen.

Communicatie Hf2

Feedback over de begeleiding

Patiënten en familieleden krijgen nauwelijks de kans om hun mening te geven over de begeleiding waarvan men gebruik maakt(e). Het is nochtans belangrijk om feedbackmomenten in te lassen. Dit minstens één keer tijdens de begeleiding en sowieso op het einde. Ervaringsdeskundigen kunnen patiënten en familie helpen om op een goede manier feedback te geven aan hulpverleners, teams of organisaties.

In geval van crisis

In crisissituaties worden patiënten en familieleden soms niet snel of niet geïndividualiseerd genoeg geholpen. Iedereen moet het GGZ-netwerk, en in het bijzonder de crisisteams, eenvoudig kunnen inschakelen en inzetten. Een correcte en snelle reactie en oriëntatie vanuit het crisisteam is, voor zover mogelijk, cruciaal. Het direct contact met de crisisteams mag niet enkel beperkt worden tot professionele hulpverleners. Zowel patiënten als familieleden kunnen contact opnemen met het team. Er moet ook een telefonische beschikbaarheid zijn, 7 dagen op 7, 24 uur per dag. Het antwoord van het crisisteam moet daaropvolgend binnen een redelijke termijn gebeuren. Tijdens de kantooruren is iemand binnen 2 uur beschikbaar voor een persoonlijk contact. Buiten de kantooruren is iemand binnen een halve dag beschikbaar voor persoonlijk contact. De hulpverlener van wacht blijft telefonisch beschikbaar. De crisiskaart komt tot stand via een trialoog. Ze wordt opgesteld in overleg met de patiënt, familieleden en professionals zodat men kan anticiperen op crisissituaties en op vragen. Zowel de patiënt als de familie ontvangen een exemplaar en de hulpverleners moedigen het gebruik ervan aan. De persoonlijke crisiskaart is beschikbaar voor de betrokken hulpverleners, ook degene die van wacht is.

Continuïteit van de zorg

Patiënten hebben vanwege hun psychische problematiek en hun isolatie vaak (het vertrouwen in) hun netwerk verloren. Men kan dit terug opbouwen via een degelijk uitgewerkt re-integratieplan. Aandachtspunten hierbij:

  • Het ondersteunende netwerk wordt best al uitgebouwd tijdens de opname. Het netwerk bestaat niet enkel uit professionals maar ook uit familieleden, vrienden, werkgever, sociaal-culturele actoren, … 
  • In het plan komt de uitbouw aan bod van dagactiviteiten, woonst, in orde maken van sociale rechten, … Er wordt ook geanticipeerd op herval
  • Er wordt voorzien in hulp voor de patiënt, bijvoorbeeld om zijn sociaal statuut in orde te brengen. Ook financiële of woonproblemen moeten voorafgaand goed geregeld worden zodat de integratie meer kans op slagen heeft
  • Patiënten kunnen al dan niet intensief meewerken aan hun re-integratie. Maar wie niet gemotiveerd is om dit te doen, verlaat het zorgsysteem vaak te snel. Er wordt dus best gezocht naar manieren om patiënten te motiveren om actief mee te werken aan de uitbouw van hun netwerk

Hulpverleners die graag het trialoogmodel willen toepassen in hun werk of wat willen verfijnen kunnen hieronder onze gids raadplegen.

Familie als partner in de GGZ - Gids voor hulpverleners

Similes Stenen11

Gebruik ons KEIsterk plan in jouw zorgorganisatie

Keiplan

Hoe kunnen jij en je collega’s concreet bijdragen tot een KEIfijn onthaal van psychisch kwetsbare mensen en hun familie? Heel eenvoudig. Help onze boodschap verspreiden: Kijken, Empathie tonen en Ingrijpen door te helpen waar het kan. Download en print het KEIplan en hang het op een zichtbare plek. Je vindt het KEIplan hier.

Wil je collega’s bedanken voor hun inzet, of familieleden verrassen met een warm gebaar? Bestel snel de koker met 40 steunsteentjes bedrukt met positieve, ondersteunende boodschappen. Plaats de koker op een zichtbare plek, leg een steunsteentje op ieders bureau of geef er eentje mee na elk gesprek. Zo eenvoudig is het, getuigen van empathie. Je kan ook een digitaal steunsteentje sturen naar je collega’s of ruimer. Maak je keuze hier.